घरी रक्तदाब कसा तपासावा आणि नोंदी कधी घ्याव्यात?

5 मिनिटे शांत बसा. उघड्या दंडाला हृदयाच्या उंचीवर आधार द्या आणि कफ काम करत असताना हालचाल करू नका. American Heart Association सांगते त्याप्रमाणे 1 मिनिटाच्या अंतराने दोन नोंदी घ्या आणि दोन्ही लिहून ठेवा. घरच्या मापनाची पद्धत ठिकाणानुसार बदलू शकते, म्हणून डॉक्टरांनी दिलेले किंवा तुमच्या भागात लागू असलेले वेळापत्रक पाळा.

कोणते रक्तदाब यंत्र वापरावे?

अचूकतेची पडताळणी झालेले, दंडावर लावायचे स्वयंचलित यंत्र आणि योग्य आकाराचा कफ वापरा. American Heart Association याच प्रकाराचे यंत्र सुचवते. मनगट किंवा बोटावर लावायची यंत्रे कमी विश्वासार्ह असल्याने ती घरच्या वापरासाठी सुचवत नाही.

दंडाचा घेर मोजून कफचा आकार निवडा. ब्रिटनचे NICE NG136 मार्गदर्शनही दंडाला योग्य आकाराचा कफ वापरण्यास सांगते. यंत्र चालते आहे एवढ्यावर समाधान मानू नका; कफ तुमच्या दंडासाठी योग्य असणेही गरजेचे आहे.

मापन सुरू करण्यापूर्वी काय करावे?

आधीच्या 30 मिनिटांत धूम्रपान, कॅफीन आणि व्यायाम टाळा. मूत्राशय रिकामा करा. त्यानंतर किमान 5 मिनिटे शांत विश्रांती घ्या. या वेळेत बोलू नका किंवा फोन वापरू नका. ही तयारी AHA च्या घरच्या मापन मार्गदर्शनात दिली आहे.

तयारी आणि मापन या दोन्हींसाठी वेळ ठेवा. लगेच बसून बटण दाबल्यास ती नोंद शांत विश्रांतीनंतरच्या नोंदीशी तुलना करणे कठीण होते.

कसे बसावे?

शांत बसा, हात पुढे ठेवा आणि त्याला आधार द्या. ब्रिटनच्या पद्धतीत NICE NG136 ही बैठक सांगते. American Heart Association हात सपाट पृष्ठभागावर हृदयाच्या उंचीवर ठेवण्यास सांगते. कफ कपड्यावर न लावता उघड्या दंडावर लावा.

भारताच्या आरोग्य मंत्रालयाचे 2016 मार्गदर्शन देखील 5 मिनिटे शांत विश्रांती आणि हृदयाच्या उंचीवर हाताला आधार सांगते. घरच्या नोंदींचे वैयक्तिक वेळापत्रक डॉक्टरांसोबत ठरवा. मराठीमध्ये माहिती वाचत असल्याने ब्रिटनचे वेळापत्रक आपोआप लागू होत नाही.

कोणता हात वापरावा?

सहसा कोणताही हात वापरता येतो. दोन्ही हातांमध्ये बहुतेक वेळा मोठा फरक नसतो, असे American Heart Association सांगते.

ब्रिटनच्या NICE NG136 पद्धतीत उच्च रक्तदाबाची तपासणी करताना दोन्ही हातांत मापन होते. फरक 15 mmHg पेक्षा जास्त असेल तर दोन्ही हातांत पुन्हा मोजतात. पुन्हा मोजल्यावरही फरक 15 mmHg पेक्षा जास्त राहिला तर पुढील मापनासाठी जास्त आकडा आलेला हात वापरतात.

नोंदी कधी घ्याव्यात?

दररोज साधारण एकाच वेळी सकाळी आणि संध्याकाळी मापन करणे ही ESC 2024 मधील घरची पद्धत आहे. प्रत्येक वेळी 1 मिनिटाच्या अंतराने दोन नोंदी घेऊन दोन्ही लिहिण्याचा सल्ला American Heart Association देते.

डॉक्टरांनी दिलेले वेळापत्रक प्राधान्याने पाळा. तसे वेळापत्रक नसेल तर तुमच्या भागातील लागू मार्गदर्शन विचारा. देश आणि तपासणीचा उद्देश यानुसार वेळा आणि दिवसांची संख्या बदलते.

किती दिवस मोजावे?

दिवसांची संख्या वापरल्या जाणाऱ्या पद्धतीवर अवलंबून असते. ESC 2024 मध्ये 3 ते 7 दिवस, सकाळी आणि संध्याकाळी प्रत्येक वेळी दोन नोंदी घेतात. या काळातील सर्व नोंदींची सरासरी काढतात.

ब्रिटनमध्ये प्रौढांच्या निदानाची खात्री करण्यासाठी घरचे मापन वापरताना NICE NG136 किमान 4 दिवस, शक्यतो 7 दिवस सांगते. पहिल्या दिवसाच्या सर्व नोंदी सरासरीतून वगळतात. NICE पद्धतीसाठी सरासरी रक्तदाब कॅल्क्युलेटर वापरत असाल तर उरलेल्या नोंदी भरण्यापूर्वी पहिल्या दिवसाच्या नोंदी बाजूला ठेवा.

जास्त आकडा आल्यास काय करावे?

सिस्टोलिक 180 mmHg पेक्षा जास्त किंवा डायस्टोलिक 120 mmHg पेक्षा जास्त असेल आणि छातीत दुखणे, श्वास लागणे, पाठदुखी, बधिरपणा, अशक्तपणा, दृष्टीत बदल किंवा बोलण्यात अडचण असेल तर American Heart Association तात्काळ आपत्कालीन मदत घेण्यास सांगते. पुन्हा मोजण्यासाठी थांबू नका. तुम्ही जिथे आहात तिथल्या आपत्कालीन सेवेशी संपर्क करा.

अनपेक्षितपणे रक्तदाब जास्त आला पण ही लक्षणे नसतील तर पुन्हा मोजा आणि दोन्ही नोंदी लिहा. डॉक्टरांनी दिलेली योजना पाळा. चिंता वाटत असेल तर आरोग्य व्यावसायिकांशी संपर्क करा.

पहिला सिस्टोलिक आकडा 180 पेक्षा जास्त किंवा डायस्टोलिक 120 पेक्षा जास्त असून वरील लक्षणे नसतील तर किमान 1 मिनिट थांबून पुन्हा मोजा. पुन्हा मोजल्यावर यांपैकी कोणताही आकडा त्याच्या मर्यादेपेक्षा जास्त राहिला तर तात्काळ आरोग्य व्यावसायिकांशी संपर्क करा. या मर्यादेपेक्षा कमी आकडा आल्याने तुम्हाला काळजी वाटणारा परिणाम दुर्लक्षित करू नका.

रक्तदाब कॅल्क्युलेटर एका नोंदीची निवडलेल्या संदर्भानुसार श्रेणी दाखवतो. ही श्रेणी निदान किंवा तुमचे वैयक्तिक उपचार लक्ष्य नाही.

नोंद कशी करावी?

प्रत्येक वेळच्या दोन्ही नोंदी आणि वेळ लिहा. हृदयगती आणि लक्षात ठेवायची एखादी बाबही लिहू शकता. American Heart Association निवडक नोंदी ठेवण्याऐवजी सर्व परिणाम नोंदवण्यास सांगते.

छापण्यासाठी रक्तदाब नोंदपत्रात यासाठी जागा आहे. रक्तदाबाची नोंद कशी ठेवावी हा लेख नोंदी लावून ठेवण्याची पद्धत सांगतो.

BP Diary मध्ये यंत्राच्या स्क्रीनचा फोटो घ्या आणि आकडे तपासा किंवा कफची नोंद स्वतः भरा. वेळ आणि ऐच्छिक टीप नोंदीसोबत राहते. मागील नोंदी पाहता येतात आणि अहवाल तयार करता येतो. वेगळ्या कॅमेरा स्कॅनमधून रक्तदाबाचा अंदाजही घेता येतो. तो यंत्राच्या स्क्रीनच्या फोटोमधून मिळत नाही आणि डॉक्टरांनी मागितलेल्या कफ मापनाची जागा घेत नाही.