वयानुसार सामान्य रक्तदाब किती आणि प्रौढांच्या श्रेणींमध्ये वयाचे गट का नसतात?

प्रौढांसाठी वयानुसार वेगळी सामान्य रक्तदाबाची ओळ शोधायची नसते. ESC 2024 प्रौढांना एकच श्रेणीसंच देते. घरच्या सरासरीतील सिस्टोलिक 135 किंवा डायस्टोलिक 85 mmHg ही उच्च रक्तदाबाची मर्यादा 35 व्या आणि 75 व्या वर्षी सारखीच असते. वयामुळे काय सामान्यपणे दिसते आणि उपचारात डॉक्टर कोणते लक्ष्य ठेवतात या दोन गोष्टी बदलू शकतात. यांपैकी कोणतीही गोष्ट सामान्य नोंदीची व्याख्या नाही.

प्रौढांच्या नोंदीसाठी कोणत्या श्रेणी आहेत?

दवाखान्यातील नोंदीसाठी ESC 2024 सिस्टोलिक 120 पेक्षा कमी आणि डायस्टोलिक 70 mmHg पेक्षा कमी असतील तेव्हाच रक्तदाब वाढलेला नाही असे म्हणते. सिस्टोलिक 120 ते 139 किंवा डायस्टोलिक 70 ते 89 असेल आणि उच्च रक्तदाबाची मर्यादा गाठलेली नसेल तर रक्तदाब वाढलेला असतो. सिस्टोलिक 140 किंवा डायस्टोलिक 90 पासून उच्च रक्तदाबाची श्रेणी सुरू होते. घरच्या सरासरीसाठी ही मर्यादा कमी आहे: सिस्टोलिक 135 किंवा डायस्टोलिक 85. या प्रौढांच्या श्रेणींना वयाचा स्तंभ नाही.

American Heart Association चे वर्गीकरण थोडे वेगळे आहे. त्यात सामान्य रक्तदाबासाठी सिस्टोलिक 120 पेक्षा कमी आणि डायस्टोलिक 80 पेक्षा कमी असतात. त्यापुढे इतर श्रेणी आहेत. त्यांनाही वयाचा स्तंभ नाही. म्हणून इथल्या रक्तदाब कॅल्क्युलेटरमध्ये वय भरायची जागा नाही.

मग वयानुसार तक्ते का दिसतात?

वयानुसार लोकांचा सरासरी रक्तदाब खरोखर वाढतो आणि त्या सरासरीचा तक्ता बनवणे सोपे असते. American Heart Association सांगते की वय वाढल्यावर मोठ्या धमन्या अधिक कडक होतात आणि कालांतराने त्यांत थर जमा होतात. त्यामुळे सिस्टोलिक आकडा बहुतेकदा वाढतो.

70 व्या वर्षी मोठा आकडा जास्त लोकांमध्ये दिसू शकतो. त्यामुळे तो आरोग्यास योग्य ठरत नाही. वयाचा तक्ता तुमच्या वयाच्या लोकांत तुम्ही कुठे आहात ते दाखवतो. मार्गदर्शक श्रेणी तुमच्या रक्तदाबाचा अर्थ सांगते. लोकसंख्येची सरासरी आणि आरोग्याची श्रेणी वेगळी ठेवा.

वयामुळे आकडे प्रत्यक्षात कुठे बदलतात?

निदान झाल्यानंतरच्या उपचार लक्ष्यांत वय विचारात येते. ब्रिटनच्या NICE NG136 मध्ये 80 वर्षांखाली दवाखान्यातील लक्ष्य 140/90 पेक्षा कमी, तर 80 वर्षांपासून 150/90 पेक्षा कमी आहे. घरच्या किंवा दिवसभर यंत्राने ठरावीक अंतराने केलेल्या अँब्युलेटरी मापनातील जागेपणीच्या नोंदींच्या सरासरीसाठी अनुक्रमे 135/85 पेक्षा कमी आणि 145/85 पेक्षा कमी लक्ष्य आहे. अशक्तपणा किंवा अनेक आजार असतील तर डॉक्टर वैयक्तिक निर्णय घेतात.

भारताच्या ICMR च्या मे 2026 मार्गदर्शनात 80 किंवा अधिक वयाच्या व्यक्तीसाठी रक्तदाब नियंत्रणाचे लक्ष्य सिस्टोलिक 150 पेक्षा कमी आणि डायस्टोलिक 90 पेक्षा कमी दिले आहे. हे उपचार लक्ष्य आहे. या वयात एवढा रक्तदाब सामान्य श्रेणी ठरतो असा त्याचा अर्थ नाही.

ही डॉक्टरांनी ठरवून पुन्हा तपासायची उद्दिष्टे आहेत. नोंद जास्त आहे का हे ठरवणारी मर्यादा नाहीत. निदान नसलेल्या व्यक्तीला ही लक्ष्ये सामान्य रक्तदाब म्हणून लागू करू नका.

मुलांसाठी वेगळे मूल्यमापन का लागते?

1 वर्षापासून 13 वर्षांखालील मुलांसाठी American Academy of Pediatrics मार्गदर्शक तत्त्वे वय, उंची आणि लिंगावर आधारित पर्सेंटाइल वापरतात. 13 वर्षांपासून किशोरवयीन मुलांसाठी ठरावीक मर्यादा वापरतात.

दोन्हींसाठी बालरोगाचा संदर्भ आणि वैद्यकीय मूल्यमापन लागते. मुलाच्या नोंदीचा अर्थ लावण्यासाठी प्रौढांचा हा कॅल्क्युलेटर वापरू नका. वय आणि मापनाची परिस्थिती डॉक्टरांना सांगा.

वयाच्या तक्त्याऐवजी काय वापरावे?

स्वतःच्या नियोजित नोंदींची मालिका वापरा. ब्रिटनच्या NICE NG136 पद्धतीत निदानाची खात्री होण्यासाठी दवाखान्यात सिस्टोलिक किमान 140 किंवा डायस्टोलिक किमान 90 असावा, आणि घरच्या सरासरीत सिस्टोलिक किमान 135 किंवा डायस्टोलिक किमान 85 असावा. हे दोन वेगळ्या ठिकाणांचे निकष आहेत.

डॉक्टरांचे वेळापत्रक पाळा. ब्रिटनची NICE पद्धत किमान 4 आणि शक्यतो 7 दिवस सकाळ-संध्याकाळ नोंदींची जोडी घेते. पहिला दिवस वगळून उरलेल्यांची सरासरी काढते. सरासरी रक्तदाब कॅल्क्युलेटर गणित आणि सरासरीची श्रेणी दाखवतो. छापण्यासाठी रक्तदाब नोंदपत्र भरता येते. रक्तदाबाची नोंद कशी ठेवावी हा लेख पूर्ण नोंद तयार करायला मदत करतो. स्थानिक पद्धत वेगळी असेल तर डॉक्टरांनी सांगितलेलीच वापरा.

BP Diary नोंदी एकत्र ठेवते, त्यामुळे कालांतराने बदल पाहता येतात. कालावधी निवडून सरासरी पाहा किंवा डॉक्टरांसोबत अहवाल शेअर करा.