Số huyết áp trên hay dưới quan trọng hơn?
Cách đọc hai số, ý nghĩa của 140/70 hoặc 128/92 và những điều cần giữ trong nhật ký.
Cập nhật Đọc trong 5 phút
Cần đọc cả hai số. Số nào đạt mức phân loại cao hơn sẽ quyết định mức của kết quả. Vì vậy, 140/70 và 128/92 đều vượt ngưỡng tăng huyết áp theo ESC 2024, dù số còn lại có vẻ thấp. Theo Hiệp hội Tim mạch Hoa Kỳ (AHA), sau tuổi 50, tâm thu thường cho biết nhiều hơn về nguy cơ bệnh tim, nhưng nhật ký vẫn cần cả hai số.
Mỗi số đo điều gì?
AHA giải thích số trên là huyết áp tâm thu, thể hiện áp lực máu lên thành động mạch lúc tim co bóp. Số dưới là huyết áp tâm trương, thể hiện áp lực lúc cơ tim nghỉ giữa các nhịp.
Hai giá trị mô tả hai phần của cùng chu kỳ tim. Chúng không nhất thiết tăng hoặc giảm cùng nhau. Khi ghi 128/92, 128 là tâm thu và 92 là tâm trương; không thể bỏ 92 chỉ vì 128 trông không cao.
Vì sao chỉ một số cũng đủ làm mức cao hơn?
Một kết quả được xếp theo số thuộc mức cao hơn. AHA cho biết tâm thu hoặc tâm trương cao có thể được dùng trong đánh giá tăng huyết áp. ESC 2024 cũng đưa kết quả vào mức cao hơn khi một trong hai số đạt ngưỡng của mức đó.
Công cụ phân loại huyết áp trên trang dùng quy tắc này. Vì vậy, một kết quả có một số bình thường vẫn có thể được xếp vào huyết áp tăng hoặc tăng huyết áp. “Cao hơn” ở đây là mức phân loại, không phải so hai số trực tiếp với nhau.
140/70 có phải huyết áp tốt không?
Theo ESC 2024, không thể coi 140/70 là bình thường chỉ vì tâm trương là 70. Tại phòng khám, tâm thu 140 đã đạt ngưỡng tăng huyết áp. Một lần đo tại nhà không chẩn đoán bệnh, nhưng trung bình tại nhà 140/70 vượt ngưỡng tâm thu 135 mmHg.
AHA giải thích tâm thu thường tăng theo tuổi vì các động mạch lớn cứng hơn. Một số trên cao cùng số dưới thấp hơn có thể thường gặp ở người lớn tuổi. Thường gặp không có nghĩa nên bỏ qua tâm thu 140.
Nếu số dưới mới là số cao thì sao?
Quy tắc vẫn như vậy. Theo ESC 2024, tâm trương từ 90 mmHg tại phòng khám, hoặc trung bình tại nhà có tâm trương từ 85, đạt ngưỡng tăng huyết áp dù tâm thu không cao. Từ 70 đến dưới ngưỡng tương ứng, kết quả thuộc mức huyết áp tăng chỉ khi tâm thu cũng chưa đạt ngưỡng tăng huyết áp.
Do đó, 128/92 là kết quả vượt ngưỡng, không phải kết quả bình thường có một chi tiết lạ. Ghi đủ cả hai số cùng những lần đo khác để bác sĩ xem xét.
Vì sao bác sĩ vẫn cần cả hai số?
Bác sĩ đọc cả tâm thu và tâm trương. AHA cho biết tâm thu có nhiều thông tin hơn về nguy cơ bệnh tim ở người trên 50 tuổi. Điều đó không làm tâm trương trở thành thông tin có thể bỏ ở bất kỳ tuổi nào.
Chẩn đoán còn cần bối cảnh. Trong quy trình tại Anh, NICE NG136 yêu cầu cả hai bối cảnh đạt điều kiện: tâm thu phòng khám từ 140 hoặc tâm trương từ 90, đồng thời trung bình khi thức qua máy lưu động hoặc tại nhà có tâm thu từ 135 hoặc tâm trương từ 85 mmHg. Đây là điều kiện về trung bình ngoài phòng khám, không phải chỉ dòng cao nhất trong nhật ký.
Những ngưỡng được nêu ở đây có tên hướng dẫn cụ thể. Hãy hỏi nơi bạn đang khám về quy trình áp dụng tại Việt Nam hoặc nước bạn sống; tiếng Việt của bài viết không quyết định quy trình chẩn đoán.
Điều này thay đổi cách ghi nhật ký ra sao?
Ghi cả hai số mỗi lần, cùng thời gian và nhịp tim. Công cụ tính trung bình huyết áp tính riêng trung bình tâm thu và tâm trương rồi xác định mức theo tham chiếu bạn chọn.
AHA khuyên đo lại một kết quả cao bất thường và ghi lại. Bài cách ghi nhật ký huyết áp giải thích cách theo dõi cả tuần; mẫu nhật ký để in có sẵn các cột.
Nếu tâm thu trên 180 hoặc tâm trương trên 120 mmHg kèm đau ngực, khó thở, đau lưng, tê, yếu, thay đổi thị lực hoặc khó nói, AHA khuyên gọi cấp cứu ngay, không chờ ghi nhật ký hay đo lại.
BP Diary giữ cả hai số cùng ngày và giờ. Thêm ghi chú, xem lịch sử, rồi in hoặc chia sẻ báo cáo cho khoảng ngày bạn chọn.